102: Archief van de Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel; Departement Amsterdam en de Vereeniging ter Bevordering van Fabrieks- en Handwerksnijverheid in Nederland; Afdeling Amsterdam

Algemene kenmerken

Toegangsnummer:

102

Periode:

1778 - 1988

Inleiding

Deze inventaris behandelt twee archieven, nl. dat van het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel en dat van de afdeling Amsterdam der voormalige Vereniging ter bevordering van fabrieks- en handwerknijverheid in Nederland.

Geschiedenis van het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel.

Op 21 mei 1752 werd te Haarlem opgericht de Hollandsche maatschappij van wetenschappen. Van 1777 dateert een afzonderlijke tak van die Maatschappij genaamd Oeconomische tak der Hollandsche maatschappij van wetenschappen. Op 10 maart 1797 werd deze door de Nationale vergadering der Bataafsche republiek erkend als de Nationale Nederlandsche huishoudelijke maatschappij; de band met de Hollandsche maatschappij van wetenschappen werd toen tevens verbroken. Op last van koning Lodewijk Napoleon werd de naam der Maatschappij in 1807 veranderd in: Hollandsche huishoudelijke maatschappij. Ook deze naam was geen lang leven beschoren: hij werd in 1836 vervangen door de benaming Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid, die gold tot 1903 om toen vervangen te worden door Nederlandsche maatschappij van nijverheid. De naam luidt sedert 1 september 1921: Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel.

Het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel werd als Departement Amsterdam van den oeconomischen tak der Hollandsche maatschappij van wetenschappen in 1778 opgericht. De naamsveranderingen der Maatschappij werden door het Amsterdamsche Departement gedeeld.

Omtrent de geschiedenis van het Departement Amsterdam kunnen wij mededelen, dat het aan vele zaken, de nijverheid betreffende, zijn aandacht schonk. Er werden commissies met diverse opdrachten benoemd, die over verschillende onderwerpen, de nijverheid betreffende, rapporten uitbrachten, er werden prijsvragen uitgeschreven, de daarop ingekomen antwoorden bekroond of eervol vermeld, excursies en tentoonstellingen georganiseerd.

Tot oprichting van meer duurzame instellingen is het Departement niet overgegaan vóór 1901. Toen werd de reeds sedert 1873 bestaande Avondambachtsschool voor timmerlieden Concordia inter nos van de gelijknamige timmergezellenvereniging overgenomen. De nog steeds onder dezelfde naam bestaande school is gevestigd Frederik Hendrikstraat 115. De vereniging ter bevordering van fabrieks- en handwerksnijverheid in Nederland is, als gevolg van een onenigheid in de boezem der Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid, in 1851 opgericht. De afdeling Amsterdam der vereniging dateert van 9 december 1859. In tegenstelling met het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel heeft zij zich verdienstelijk gemaakt door de oprichting van drie scholen en een museum, die alle bij de samensmelting in 1903 van de afdeling met het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid door het Departement zijn overgenomen en voor het merendeel ook thans nog, gedeeltelijk als zelfstandige inrichting, bestaan.

In chronologische volgorde naar hare oprichting gerangschikt zijn deze instellingen de volgende:

-Een avondschool voor volwassenen, op 6 februari 1871 aan de Oude Schans geopend, daarna tot 1873 gevestigd aan de Zaagmolenbarrière, vanwaar zij wegens de doortrekking der Leidsegracht tot aan de stadsbuitengracht werd verplaatst naar de Koestraat 5, waar zij in 1903, bij de overneming door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel, nog was gevestigd.

-Een tekenschool voor kunstambachten, op 23 november 1880 geopend aan de Lijnbaansgracht (terrein der steenkoperij bij de Hollandsche manege). In september 1881 werd een nieuw schoolgebouw betrokken, staande in de tuin van het Instituut voor volwassen blinden aan de Stadhouderskade en gelegen aan de Jacob van Campenstraat. In 1891 is de school verplaatst naar de Da Costastraat 64 (bij de Kinkerstraat), waar zij in 1903, toen zij werd overgenomen door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel, nog gevestigd was.

-Een museum van voorwerpen ter voorkoming van ongelukken en ziekten in fabrieken en werkplaatsen. De grondslag voor dit museum was gelegd op een door de afdeling in 1890 in het Paleis voor Volksvlijt gehouden tentoonstelling van dergelijke voorwerpen. Op 1 januari 1893 werd het museum voor het publiek geopend in het gebouw Groenburgwal 44. Daar was het, toen het in 1903 werd overgenomen door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel, nog gevestigd.

-Een vakschool voor schoenmakers, in 1901 geopend aan de Bloemgracht 169 en daar in 1903 bij de overneming door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel nog gevestigd.

In 1903 werd de Vereniging tot bevordering van fabrieks- en handwerksnijverheid in Nederland met de Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid waarvan zij zich in 1851 had afgescheiden herenigd; de naam dier Maatschappij werd toen: Nederlandsche maatschappij van nijverheid. Als gevolg van deze hereniging werd ook de Afdeling Amsterdam der eerstgenoemde vereniging verenigd met het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid tot het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij van nijverheid. De instellingen hadden, nadat zij door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel waren opgenomen de volgende geschiedenis:

-De avondschool voor volwassenen werd in 1923 van de Koestraat 5 naar de Elandsgracht 70 verplaatst.

-De naam der Teekenschool voor kunstambachten werd in 1922 gewijzigd in: Middelbare school voor kunstambachten. De school werd in 1924 opgeheven.

-Het Veiligheidsmuseum werd een afzonderlijke stichting in welk bestuur echter nog altijd een lid zitting heeft, benoemd door het Departement Amsterdam der Nederlandsche maatschappij voor nijverheid en handel.

-De vakschool voor schoenmakers werd in 190- verplaatst naar Herengracht 455, in 1914 naar Van Breestraat 49 en in 1919 naar Brouwersgracht 115.

Archiefvormer

Vereniging ter bevordering van Fabrieks- en Handwerksnijverheid in Nederland met opvolgers en afdelingen
© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<

Gegevens over mogelijk nog levende personen mogen alleen worden gebruikt voor historisch (waaronder genealogisch), wetenschappelijk of statistisch onderzoek.

Door het aanklikken van onderstaande button verklaart u zich te houden aan het Reglement voor raadpleging en gebruik van het Stadsarchief.