1003: Archief van het Algemeen Onderling Ziekenfonds

Algemene kenmerken

Toegangsnummer:

1003

Periode:

1877 - 1983

Inleiding op het archief van het Algemeen Onderling Ziekenfonds door en voor Werklieden

Geschiedenis en inhoud van het archief

Op 17 juni 1877 werd het Algemeen Onderling Ziekenfonds (AOZ) ‘Door en Voor Werklieden’ opgericht. Het fonds had als doel haar leden vereiste genees-, heel- en verloskundige hulp te verlenen. Men kon zich voor deze steun aanmelden bij de administratie of via een bode.

Het bestuur werd gekozen uit en door leden vanuit de gekozen Ledenraad. De Algemene Ledenraad controleerde namens de verzekerden tenminste jaarlijks de gang van zaken. Voor advies op puur medisch en farmaceutisch terrein kende het fonds verder een ‘Geneeskundige Pharmaceutische Commissie’. Leden van deze waren arts of apotheker. Het fonds kende verschillende afdelingen. Afdeling A betrof ziekenbehandeling, afdeling B uitkering bij ziekte. Ook is er op enig moment sprake van een tandartspraktijk, uitkeringen verstrekt aan echtgenote na overlijden van de partner en kinderuitzending. AOZ had naast een hoofdvestiging enkele filialen van waaruit zorg werd verleend.

Het fonds kende in haar geschiedeis verschillende vormen van samenwerking:

- Uit de aard van haar taak onderhandelen met artsen en apothekers over te leveren diensten en prijzen daaraan verbonden

- Met andere Amsterdamse ziekenfondsen om onderlinge concurrentie te vermijden en om duidelijke prijsafspraken te maken. Meest in het oog springend is de vergaande samenwerking die plaats vond met het ziekenfonds ‘Ziekenzorg’(ZZ). In iets mindere mate vond ook samenwerking plaats met Algemeen Ziekenfonds Amsterdam (AZA). De groep ziekenfondsen waarmee werd samengewerkt nam in de loop der tijd toe tot en met tien.

- Op het gebied van tandheelkunde

Een aantal historische markeerpunten voor dit fonds zijn de volgende:

• Uit de stukken blijkt in 1917, maar ook in de periode 1936-1938 de rol van bodes en vrije agenten ten aanzien van de besluitvorming binnen het fonds een strijdpunt.

• 1 november 1941 nam de Duitse bezetter het Ziekenfondsbesluit. Mensen met een inkomen onder de loongrens werden verplicht zich aan te sluiten bij een erkend ziekenfonds.

• In de loop van 1943 werden Joodse leden, het merendeel van de ingeschrevenen van ziekenfonds ‘Ziekenzorg’ (ZZ) op Duits gezag geroyeerd. Als gevolg van deze maatregel vonden in 1944 onderhandelingen plaats over een vrijwillige fusie tussen ZZ en AOZ. 7 maart 1944 leidde dit daadwerkelijk tot een fusie, waarbij ZZ als een bijkantoor van AOZ, Keizersgracht 719 werd geadministreerd en een eigen ledenboekhouding handhaafde. De verandering was alleen in naam. Per 1 april 1947 erkende het Ministerie van Sociale Zaken de vereniging ‘Ziekenzorg’ weer als ziekenfonds in de zin van het Ziekenfondsenbesluit. Er bleef een onderlinge band tussen ZZ en AOZ, waarbij afspraken werden gemaakt om onderlinge concurrentie te vermijden. Vanaf 22 februari 1949 is daartoe sprake van een overkoepelingsorgaan AOZ-ZZ

• Per 1 januari 1950 werd onder goedkeuring van de Ziekenfondsraad ziekenfonds ‘De Nederlanden’, gevestigd te Rotterdam samengevoegd met AOZ.

• Een duidelijk moment van beëindiging van werkzaamheden van dit fonds komt niet uit de aangetroffen stukken naar voren. Maar op andere wijze is bekend dat Amsterdams Onderling Ziekenfonds, Algemeen Ziekenfonds Amsterdam en Ziekenzorg, Amsterdamse vereniging ter bevordering der Tandheelkundige verzorging van Ziekenfondsverzekerden (ATZ) en de Vereniging van Amsterdamse Ziekenfondsen per 1 januari 1984 fuseerden tot de Onderlinge Waarborgmaatschappij Ziekenfonds Amsterdam en Omstreken.

Aangetroffen materiaal is naast van algemene aard op het gebied van samenwerking, instelling en ontwikkeling, financiën, gebouwen en afdelingen, leden en personeel. Er is vooral veel financieel materiaal. Ook is materiaal bewaard van organisaties op een wijze verbonden aan AOZ. Verantwoording inventaris

Het inventariseren van het archiefmateriaal werd bemoeilijkt door tenminste drie zaken:

- Materiaal van archieven van Algemeen Onderling Ziekenfonds door en voor Werklieden (AOZ) en Ziekenfonds Ziekenzorg (ZZ) is dooreen geraakt. Deels is dit te verklaren vanwege een tijdelijke fusie in de Tweede wereldoorlog, deels vanwege voortgezette samenwerking na hernieuwde verzelfstandiging. Maar dit geldt niet voor al het materiaal. Daarbij heeft ZZ een eigen inventarisnummer (1004); materiaal door ZZ gevormd dient daar in te worden ondergebracht. Helaas bevat niet al het aangetroffen materiaal – en dan met name het financieel materiaal – naam van oorspronkelijke vormer (die voor zichzelf prima wist om wie het ging).

- Veel aangetroffen materiaal is gevormd ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en komt daarom voor blijvende bewaring in aanmerking, ongeacht vormer (derden) of status (bewaring van ondergeschikt belang).

- Materiaal bevond zich deels ongesorteerd in verhuisdozen, waarbij oorspronkelijke dossiers niet te herleiden waren.

Dit leidde tot volgende keuzes:

- Aangetroffen materiaal uit de administratie van een ziekenfonds wordt opgevat als materiaal van AOZ tenzij uitdrukkelijk anders duidelijk is. Verder onderzoek door gebruikers kan mogelijk ander licht werpen.

- Materiaal van ziekenfonds ‘Ziekenzorg’ is behandeld als aanvulling van inventarisnummer 1004. Dit geldt uitdrukkelijk niet voor materiaal:

o Gevormd in de periode van fusie met AOZ

o Gevormd door AOZ en ZZ samen, met name in het Overkoepelingsorgaan tussen deze beide ziekenfondsen. Dit Overkoepelingsorgaan functioneerde in een periode waarin ZZ weer zelfstandig opereerde.

- Materiaal van derden is niet in een aparte rubriek ondergebracht, maar daar waar het meest passend kan. Daarbij is zeker in geval van samenwerking het slechts bewaren van materiaal uit de Tweede Wereldoorlog vertekenend en is ruimer materiaal benoemd.

- Uit genoemde verhuisdozen zijn ‘snippers’ beschreven omdat onderlinge relatie van stukken wel mogelijk, maar niet zeker is en dan ook niet moet worden gesuggereerd. Veel materiaal uit deze verhuisdozen is ter vernietiging gesteld. ]

- Materiaal dat voor vernietiging vatbaar is, wordt ongeacht de oorspronkelijke eigenaar (AOZ of ZZ) in inventaris 1003 op vernietiging verantwoord.

Verder is besloten veel van het financiële materiaal te bewaren. Bij de andere ziekenfondsen waarvan een inventaris in het Stadsarchief aanwezig is, gebeurde dit niet. Redenen om te bewaren zijn naast de verplichting voortvloeiend uit de oorlogsperiode ook zicht te kunnen bieden op sociaaleconomisch perspectief in meer detail.

Aan AOZ gerelateerde organisaties waarvan in dit archief ook materiaal is geïnventariseerd zijn:

- Stichting Amsterdamse Organisatie voor Ziektekostenvoorzieningen. Deze betrok personeel van het fonds en vergaderde in haar lokalen

- N.V. Amsterdamse Instrumentenhandel 'Unie-Optiek., gevestigd op dezelfde locatie alsl het hoofdkantoor van AOZ

- Amsterdamse vereniging ter bevordering der Tandheelkundige Verzorging van Ziekenfondsverzekerden (ATZ). AOZ was een van de drie rdamse Ziekenfondsen

- Vereniging van Amsterdamse Ziekenfondsen. Deze fungeerde als rechtspersoon voor Amsterdamse algemene ziekenfondsen. EEn lid van AOZ was gedurende enige tijd haar voorzitter.

Jaarstukken van de Amsterdamse Vereniging voor Gezondheids- en Vakantiekolonies zijn toegevoegd aan inventarisnummer 1495

Jaarstukken en veragderstukken van het bvestuur van de Vereniging van Amsterdamse Ziekendondsen is bij gebrek aan een inventaris ondergebracht in de bibliotheek van het Stadsarchief Het totale archief beslaat 40 meter. Daarvan is 6 meter overgebracht - en daarvan 4,5 meter te bewaren - als toevoeging aan inventarisnummer 1004. Daarvan is 4,5 meter vernietigd op grond van de lijst van voor vernietiging in aanmerking komende stukken in gemeentearchieven 1983.

Verwijzingen:

• Zie voor de fusie van Amsterdamse Ziekenfondsen tot het Ziekenfonds Amsterdam en Omstreken in inventaris 1001

• Zie voor verder archiefmateriaal van Ziekenfonds Ziekenzorg dat om reeds verantwoorde redenen in dit archief niet is opgenomen inventaris 1004

Archiefvormer

Algemeen Onderling Ziekenfonds (A.O.Z.)
© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<

Gegevens over mogelijk nog levende personen mogen alleen worden gebruikt voor historisch (waaronder genealogisch), wetenschappelijk of statistisch onderzoek.

Door het aanklikken van onderstaande button verklaart u zich te houden aan het Reglement voor raadpleging en gebruik van het Stadsarchief.