Handleiding Patiëntenregisters 1818-1899

Naar welke bronnen verwijst de index?

In de index worden de volgende inventarisnummers opgenomen uit het Archief van de Gemeenteziekenhuizen:
  • 249 – 335 Patiëntenregisters Buitengasthuis/Wilhelminagasthuis (WG), 1818-1899
  • 514 – 613 Patiëntenregisters Binnengasthuis, 1850-1899
De registers geven per jaar een overzicht van de patiënten die in het Gasthuis een bed bezetten. De patiëntenregisters zijn bijzonder interessant voor (personen-)onderzoek aangezien een groot deel van de Amsterdammers wel eens is opgenomen in één van de Gasthuizen. Via deze index zal ook informatie gevonden kunnen worden over personen – waaronder vele armen, militairen, buitenlanders en langdurig (geestes-) zieken – die weinig sporen in andere bronnen hebben nagelaten.

Binnen- en Buitengasthuis

Het Binnen- en Buitengasthuis vormden de grootste openbare verpleeginstellingen binnen het negentiende-eeuwse Amsterdam. Beide gasthuizen zijn uiteindelijk opgegaan in het AMC. Het Binnengasthuisterrein, een oud kloostercomplex, ligt in de binnenstad en wordt nu gebruikt door de Universiteit van Amsterdam; het Buitengasthuis, de opvolger van het middeleeuwse Pesthuis, ligt op het huidige WG-terrein.

In de negentiende eeuw waren er verschillende afdelingen voor mannen en vrouwen, aparte verbandafdelingen voor gewonden, een kraamafdeling, en later ook voor gynaecologie, voor besmettelijken, oogziekten, huidziekten, geslachtsziekten en geesteszieken.

De onfortuinlijke die ziek werd of gewond raakte én in één van de gasthuizen belandde had overigens dubbel pech: Hoewel de medische kennis door de eeuwen heen verbeterde waren zowel het Binnen- als het Buitengasthuis nog tot diep in de negentiende eeuw berucht om de spartaanse verzorging, de slechte hygiëne en brandgevaar. Wie geld had liet zich dan ook liever thuis verzorgen!

Anders dan nu konden Amsterdammers en toeristen na het betalen van poortgeld naar binnen om de zieken en gekken te bekijken. Ook operaties konden tegen betaling in het Binnengasthuis worden bijgewoond.

Welke gegevens zijn te vinden in de index?

In de index zijn de volgende gegevens opgenomen:
  • naam
  • geboortedatum (deze ontbreekt vaak in de oudere registers; in dat geval is de leeftijd van de patiënt ingevoerd)
  • geboorteplaats
Let op: de leeftijd die werd geregistreerd is de leeftijd van de patiënt bij binnenkomst. Omdat sommigen jaren in het gasthuis bleven is dit is niet altijd gelijk aan de leeftijd die de patiënt had toen het register werd aangelegd.

Een patiënt kan twee keer in hetzelfde register voorkomen, in het geval dat hij of zij naar een andere afdeling werd overgeplaatst.

Welke gegevens zijn te vinden in de patiëntenregisters?

De namen uit de index geven toegang tot de juiste pagina binnen de registers. In de patiëntenregisters zelf zijn nog veel méér gegevens te vinden over deze personen. Per jaar en per afdeling werden de volgende gegevens vastgelegd:
  1. naam, leeftijd en/of geboortedatum, geboorteplaats
  2. datum van binnenkomst
  3. nummer van het bed ('No. der Krebben')
  4. godsdienst
  5. beroep
  6. burgerlijke staat, kinderen bij de min
  7. adres
  8. namen en woonplaats van de ouders
  9. beroep van de ouders
  10. datum ontslag en/of aantal dagen verpleegd
  11. overlijdensdatum (indien van toepassing)
  12. aantal dagen verpleegd
De patiëntenregisters bevatten geen uitgebreide informatie over de reden van opname en het verloop van de ziekte. Wel is er in te vinden op welke afdeling een patiënt werd verpleegd, dat een goede aanwijzing kan zijn voor de aard van de kwaal.

Bladzijde uit het Patiëntenregister van de kraamafdeling van het Binnengasthuis, 1852

Hoe zoek ik in de index?

In de index kan gezocht worden op:
naam van de patiënt
geboortedatum let op: deze is pas vanaf de patiëntenregisters uit 1865 (Buitengasthuis) en 1885 (Binnengasthuis) systematisch geregistreerd, daarvóór werd alleen de leeftijd vermeld. Het veld leeftijd is niet doorzoekbaar.
geboorteplaats (via de knop 'locatie'). de plaatsnamen zijn niet gestandaardiseerd en afkortingen niet aangevuld. Zoek voor 'Amsterdam' daarom op *Ams*.
afdeling (via de knop 'ander').

Gebruik voor meer zoekopbrengsten een wildcard (*) aan het begin of eind van de zoekterm.

Let wel dat de patientenregisters geen product zijn van een officieel orgaan of registratiekantoor. Persoons- en vooral plaatsnamen worden op allerlei wijzen gespeld, en maar al te vaak fonetisch opgeschreven. Zoeken op plaatsnaam — en vooral een buitenlandse plaatsnaam — vergt daarom enige creativiteit!

In welk gasthuis lag mijn patiënt?

Bij de zoekopbrengst vindt u in het witte kader een roze link, die verwijst naar het inventarisnummer binnen het archief. Als u hierop klikt kunt u direct zien uit welk register, welk jaar en welk gasthuis de informatie komt.

Verder zoeken

De rest van het archief van het Binnen- en Buitengasthuis (Archief 5268) is momenteel in bewerking en daarom nog niet raadpleegbaar.
342: Archief van de Gasthuizen. Met onder meer staten van overledenen en krankzinnigen

Verder lezen

de Moulin, D. (red.). Vier eeuwen Amsterdams Binnengasthuis. Wormer 1981.
Nieuwenhuijs, Conradus Johannes. Proeve eener geneeskundige plaatsbeschrijving (topographie) der stad, deel 3. Amsterdam 1820.

Verantwoording

De index is gemaakt door de deelnemers aan het project 'Volgende Patiënt!' op het vrijwilligersplatform velehanden.nl, in de periode september 2014-mei 2015.
Laatst bijgewerkt op 7 maart 2016
ZoekVoorbeeldHandleiding
© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<