Calotypie

nr. image Dit gezicht op de Amstel behoort tot de oudste foto's van Amsterdam, gemaakt door amateur-fotograaf Benjamin Brecknell Turner (1815-1894).

Photographic tour

In mei 1857 bracht de Britse waskaarsenfabrikant Turner samen met zijn zwager een bezoek aan de stad voor een ‘photographic tour’. In twee weken tijd maakte hij zestien foto's, deels van plekken die binnen afzienbare tijd totaal zouden veranderen.

Calotypie

Turner maakte gebruik van de calotypie, een techniek waarbij een met chemicaliën lichtgevoelig gemaakt papier in de camera werd geschoven en belicht. Daarna werd het papier met de negatief ontwikkeld en, om de transparantie te verhogen, met was bestreken. Om de afdrukken te verfraaien bewerkte Turner zijn grote negatieven van 30 x 40 cm met zilverstift en zwarte inkt, waardoor de contouren scherper uitkwamen en afdruk een effen lucht kreeg.

Te water

In de twee weken van zijn bezoek maakte hij zestien van deze calotypiën, al hadden dat er volgens de familieoverlevering meer moeten worden. Volgens een ongedateerd typoschrift uit de jaren dertig werd de tour voortijdig afgebroken omdat Turner met zijn camera zoveel nieuwsgierige mensen trok, dat een deel van zijn apparatuur in de gracht belandde.

Spiegeling

In de Amsterdamse serie speelt, zoals in veel van het werk van Turner, het water een belangrijke rol. Net als in zijn beroemde foto van de dorpskerk van Hawkhurst besteedde hij in verschillende Amsterdamse foto's veel aandacht aan de spiegeling in het water. Zo is deze foto van de Amstel bij de Halvemaansbrug volledig rond die spiegeling gecomponeerd. Door de brug en zijn spiegelbeeld word je de diepte ingetrokken richting de Kloveniersburgwal.

Verandering

Naast de spiegeling trekken de verdwenen ophaalbrug en de toren Swygh Utrecht de aandacht. De toren was een overblijfsel uit de stenen stadsmuur van Amsterdam en werd in 1882 gesloopt om plaats te maken voor het Nieuwe Doelen Hotel. De houten brug werd al in 1862-1863 vervangen door een stenen brug. Ook veel andere door Turner gefotografeerde plekken zouden na 1857 snel veranderen.

Uniek

De foto's zijn uniek voor Amsterdam. Niet alleen zijn er maar weinig stadsgezichten uit deze periode, ook had Turner in tegenstelling tot gangbare prentenreeksen niet alleen oog voor monumenten, maar ook pakhuizen met tonnen en balen en bouwwerkzaamheden in de stad. Een unieke blik op het een beetje ingedutte Amsterdam in het midden van de negentiende eeuw.

Gezicht op de Binnenamstel, foto door Benjamin Brecknell Turner, 1857

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<