Speelgoedwinkel

nr. image Van het kinderspeelgoed uit de zeventiende eeuw kennen we vooral de peperdure poppenhuizen, zoals dat van Petronella Oortman. En dat was nu juist niet bedoeld om mee te spelen, maar had vooral een educatieve functie: meisjes uit de betere kringen leerden ermee hoe zij later een goed huishouden moesten leiden. Speelgoed dat wel was bedoeld om mee te spelen, bestond al veel langer en werd verkocht op markten en kermissen. Pas aan het eind van de zeventiende eeuw verschenen de eerste speelgoedwinkels in het stadsbeeld, zo wil de literatuur.

Gebroken poppengoed

Deze inventaris van winkelwaren uit 1648 toont aan dat Amsterdam halverwege de zeventiende eeuw al een speelgoedwinkel kende, al zou het gezien de grote hoeveelheden kinderspeelgoed ook een groothandel kunnen zijn geweest. De winkel was gevestigd in een pand op de Zeedijk. Winkelier Dirck van Hoorn, een migrant uit Bremen (Duitsland), was drie jaar eerder in de zaak gekomen dankzij zijn huwelijk met de drie jaar jongere Amsterdamse Jannetje Buckoy/Bekooy. Haar moeder leidde het speelgoedmagazijn op de Zeedijk en liet de notaris de voorraden vastleggen. Alleen op de vliering vond de notaris al 133 dozijn houten kinderwagentjes, 5 dozijn witte houten stoeltjes, 300 witte trompetjes, 30 kleine bedstedes en een mistroostige collectie gebroken poppengoed.

Piepende vogeltjes

Uit de overige inventaris blijkt hoe ruim gesorteerd de speelgoedwinkel op de Zeedijk was. Op zolder lagen 500 stuiters, allerhande dozen als verpakkingsmateriaal en 104 rode stoeltjes. In miniatuurformaat waren onder meer 580 kleine rode popjes, 87 houten paarden, ruim 500 armpoppen, 230 grote ratels, honderden schoorsteentjes, spinnewielen, 157 beschilderde wiegen, 240 varkensstallen, 404 beschilderde wagentjes, 102 bankettafels, 400 paardjes op wielen, 105 paar soldaatjes, 85 paar ruiters te paard en plathouten paarden. Om over straat mee te paraderen had de winkelier 500 trekmolentjes, 230 grote ratels, meer dan 800 trompetjes, 79 violen en honderden fluitjes en dwarsfluiten in de aanbieding. Voor de allerkleinsten lagen er 350 rammelaars klaar. Interessant zijn ten slotte de 75 piepende vogeltjes, die mechanisch zullen zijn aangedreven.

Spellen

Ook de bovenkamer van het huis op de Zeedijk lag vol met voorraden speelgoed, evenals het voorhuis, waar de klanten vermoedelijk binnenkwamen. Daar lagen bijvoorbeeld elf damborden en dozen met speelgoedvogeltjes, bakerpoppen, houten kammen, schrijfbenodigdheden zoals tafelboeken, ‘Jodenborden’ (een vorm van ganzenbord), spiegels, ‘coninghs spullen’, rozenkransen, rode en groene speelklei, kralen en 54 trommels. Ouders met een gevulde beurs hadden voldoende keus in de speelgoedwinkel van Dirck van Hoorn op de Zeedijk.

Boedelinventaris van de speelgoedwinkel van Dirck van Hoorn, 30 januari 1648

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<