Vluchtelingen

nr. image In oktober 1914 werd Nederland overspoeld door een enorme golf vluchtelingen van bijna een miljoen mensen. Kunstenaar Piet van der Hem (1885-1961) legde een groep vluchtelingen op Centraal Station vast op deze tekening.

Exodus

Het begin van de Eerste Wereldoorlog in augustus 1914 bracht de eerste vluchtelingenstroom uit België op gang. Na de aanval op Antwerpen door het Duitse leger op 7 oktober volgde een ware exodus. De dorpen en steden in de zuidelijke provincies konden de toestroom niet aan en vluchtelingen werden zoveel mogelijk doorgezonden.

Verblijfregisters

Op het Centraal Station in Amsterdam arriveerden uiteindelijk zo’n 20.000 ontheemden: vrouwen, mannen, kinderen. In een „lange, ellendige, droeve stoet”, zoals het Algemeen Handelsblad schreef, trokken ze naar de Effectenbeurs, waar de registratie plaatsvond. De ambtelijke notities in de Verblijfregisters lezen als momentopnamen van ontwrichte levens: „Man aan het front”, „Mist moeder” of „Vader gesneuveld. Moeder is zoek” werd er bij deze schrijnende gevallen genoteerd.

Opvang

In augustus en september waren de Belgische vluchtelingen nog opgevangen door meestal welgestelde particulieren en in openbare gebouwen, zoals de Oudezijds Kapel. Later werden loodsen in het Oostelijk Havengebied door de gemeente provisorisch ingericht voor de opvang. Een loods van de Stoomvaart Maatschappij Nederland bood plaats aan honderden vluchtelingen met grote gemeenschappelijke slaapzalen en ruimtes waar aan lange tafels 350 mensen tegelijk konden eten.

Terugkeer

Vanaf eind oktober 1914 had het front zich naar het zuiden verplaatst. In Antwerpen en omgeving, waar veel van de in Amsterdam belande vluchtelingen vandaan kwamen, was het gewone leven weer op gang gekomen. Het merendeel besloot in de laatste maanden van 1914 terug te keren. Anderen vertrokken naar Engeland. Wie geen onderkomen had in de stad werd doorgezonden naar het grote opvangkamp in Nunspeet. Een deel van de vluchtelingen ging uiteindelijk pas na de wapenstilstand van 11 november 1918 naar huis terug. En sommigen bleven altijd, en werden Amsterdammer.

De aankomst van Belgische vluchtelingen in Amsterdam, oktober 1914, Piet van der Hem. Houtskool, penseel in kleur, 53,8 x 73,2 cm.

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<