Uit Brazilie en Angola

nr. image Op de linker pagina van dit ondertrouwregister uit 1663 staat de ondertrouw genoteerd van Joris Anthonisse uit Brazilië, ‘swart’, en Lijsbet Joosten, afkomstig uit Angola.

Zwarte man

Joris Anthonisse was volgens deze ondertrouwakte van 19 mei 1663 een 28-jarige zwarte man die geboren was in Brazilië. Hij wilde trouwen met Lijsbet Joosten, die in Angola geboren was. Allebei woonden ze buiten de Sint Antoniespoort, aan de oostkant van de stad. Lijsbet was de weduwe van Bravi Antoni. De aantekeningen in de marge en boven de akte bevestigen dat ze het bewijs van het overlijden van haar man had aangeleverd. De ondertrouw was ook bekendgemaakt in Vlissingen. Daar had een van de twee blijkbaar gewoond.

Kolonie

Joris Anthonisse was vermoedelijk geboren in de Nederlands-Brazilië. Tussen 1630 en 1654 hadden de Nederlanders een kolonie aan de Braziliaanse kust, bij Recife, die ze Nieuw Holland noemden. In 1654 werden ze verdreven door de Portugezen. Misschien is Joris Anthonisse toen naar de Nederlanden gekomen.
Langs de kust van Angola, waar Lijsbet Joosten vandaan kwam, runden de Nederlanders tussen 1641 en 1648 verschillende handelsposten.

Migrantenstad

Amsterdam groeide vanaf de late zestiende eeuw heel snel, vooral door de komst van tienduizenden immigranten. Nadat Antwerpen in 1585 in Spaanse handen was gevallen trokken veel protestanten vandaar naar Amsterdam. Er kwamen ook veel mensen uit Duitsland en Scandinavië naar Amsterdam om te werken, en joden uit Spanje en Portugal en later uit Oost-Europa, op de vlucht voor vervolging. Met name in de tweede helft van de zeventiende eeuw trok Amsterdam ook immigranten van buiten Europa, vooral van plekken waar de Nederlanders (handels)vestigingen hadden. Uit Nieuw-Amsterdam, het latere New York, bijvoorbeeld, of van Mauritius.

Ondertrouwregisters

De ondertrouwregisters vormen een goede bron van informatie over de herkomst van de nieuwkomers in Amsterdam. Zeventig procent van de mannen en de helft van de vrouwen die in 1613 in Amsterdam in ondertrouw gingen waren immigranten. Vijftig jaar later was dat nog altijd vijftig en dertig procent.
In 1613 waren er bovendien 1100 stellen van plan om te trouwen, in 1663 waren dat er 2500. De Amsterdamse bevolking was verdubbeld.

Ondertrouw van Joris Anthonisse uit Brazilië en Lijsbet Joosten uit Angola, 19 mei 1663

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<