Een onbekend VOC-aandeel

nr. image In het archief van de Weeskamer werd in 2015 een nog onbekend aandeel van de VOC gevonden. Het aandeel, ter waarde van zeshonderd gulden, was op 6 oktober 1606 gekocht door Theunis Jansz, kruidenier en later haringkoper, wonende in de Vrouwensteeg.

Particuliere investeerder

In 1602 kreeg de VOC toestemming om handel te drijven met Oost-Indië, maar er was nog veel geld nodig om daadwerkelijk uit te kunnen varen. Vanaf 1 augustus van dat jaar konden particulieren daarom investeren in de VOC. Dit werd gedaan door maar liefst 1143 personen, waarvan Theunis Jansz er één was. Investeringen werden opgeschreven in het aandeelhoudersregister en de investeerder kreeg hiervan een betalingsbewijs, een recipisse. Zo’n recipisse is het document dat recent ontdekt is. Omdat de particuliere participatie in de VOC overdraagbaar en verkoopbaar was, beschouwt men dit als de eerste vorm van aandelen.

Overdraagbaar

Het aandeel van Theunis Jansz heeft verschillende eigenaars gekend. Via overerving is het document vier generaties doorgegeven tot het uiteindelijk in het bezit kwam van Agnietje Nagel, onder beheer van de Weeskamer. De Weeskamer was een stedelijke instelling die toezicht hield op het beheer van de boedels van (half)wezen, die bij meerderjarigheid recht hadden op een erfdeel. Agnietje bezat ook een huis aan de Herengracht, waar veel kosten voor gemaakt moesten worden. Om het huis te behouden werd in 1739 het VOC-aandeel uit de boedel verkocht. Toen de recipisse samen met de opbrengst weer werd ingeleverd bij de Weeskamer, werd deze verkeerd opgeborgen.

Archief van de Weeskamer

Het archief van de Weeskamer wordt vaak geraadpleegd, maar dat dit stuk pas nu ontdekt is, is deels te wijten aan de fout van de klerk destijds. Het aandeel lag namelijk niet op de daarvoor logische plek: de laden met boedelpapieren. Deels heeft het ook te maken met de organisatie van het archief zelf. Het is een aantal keren verhuisd en opnieuw geïnventariseerd. Een gedeelte van het archief dat moeilijk te structureren was is ongeïnventariseerd gebleven en maakte deze unieke vondst nu mogelijk!

Andere aandelen

Eerder werd het (destijds) oudste VOC-aandeel ontdekt in het Stadsarchief Amsterdam. Nadat dit echter in 1979 in een publicatie was verschenen, is het uit het archief verdwenen en in de handel terecht gekomen. In 2010 werd in het Westfries Archief een VOC-aandeel gevonden dat enkele weken ouder was. Het in 2015 door Monique Peters ontdekte Amsterdamse aandeel van 6 oktober 1606 is hiermee dus het op twee na oudste (bekende) VOC-aandeel.

Download de Transcripties teksten op het VOC-aandeel PDF (388,76 Kb)

Recipisse van Theunis Jansz, 6 oktober 1606

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<