Stadszwanen

nr. A00675000193 Het oudste rapiamus van de stad: dit register met de in- en uitgaven van het stadsbestuur is van 1570. Op de opengeslagen pagina staat een post voor de jaarlijks terugkerende uitgaven aan de stadszwanen. Eén van de kostenposten was de betaling van de pluimgraaf die toezicht moest houden op de zwanen.

Pluimgraaf

In de stadsrekening staat een uitbetaling aan de 'pluimgraaf' vermeld. De pluimgraaf was - tegen een gage van vier gulden per jaar — belast met het toezicht op de stadszwanen. Hij moest ervoor zorgen dat de vogels in het voorjaar genoeg takjes hadden om nesten te maken en dat ze ongestoord konden broeden. Verder moest hij de jonge zwanen 'fnuiken': de slagpennen zo behandelen, dat ze niet meer aangroeiden, zodat de zwanen niet meer konden wegvliegen. Ook kregen de zwanen een merk: er werden drie stadskruisjes op de snavel ingebrand. In het najaar moest de pluimgraaf ter gelegenheid van de jaarlijks kermis een jonge zwaan bij de burgemeesters en de schout aan huis bezorgen.

Zwanen

Zwanen waren in de middeleeuwen edel wild en het houden van zwanen was een van de rechten van de adel. In 1529 nam Amsterdam de ambachtsheerlijkheden Nieuwer-Amstel en Sloten over van jonkheer Reinout van Brederode. De stad verwierf toen de heerlijke rechten die daarbij hoorden, inclusief het recht om zwanen te houden. De trotse, hagelwitte waterdieren in de singels waren een sieraad voor de stad.

Zwanenburgwal

Als het begon te vriezen, werden de zwanen bijeengedreven in een kooi in de Binnen Amstel op de hoek van de Emsterkay (Amstelkaai). Dat is de huidige Zwanenburgwal. Het personeel van de naburige Regulierstoren zorgde voor het voederen van de beesten.

De afloop

In de loop van de tijd eisten steeds meer overheidsdienaren een zwaan. Ook de schepenen, de weesmeesters, de thesaurieren en de beide pensionarissen wilden rond Sint Maarten (11 november) een kermisgeschenk. In 1666 was het aantal uit te delen jonge zwanen opgelopen tot dertig. De aanschaf en het onderhoud van de zwanen werd een kostbare zaak. In het rampjaar 1672 besloot het stadsbestuur de post zwanen op te heffen. Toen kwam ook de 'zwanenschenderskeur' te vervallen. In de keur was bepaald dat er een boete van zestig gulden stond op het mishandelen en ‘doodsmijten’ van stadszwanen.

Uitgavenpost voor stadszwanen, archief van de Thesaurieren Ordinaris, 1570

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<