Portret van een oudere dame

nr. 010097000323 De Zaanse kunstenaar Johan Thopas maakte dit portret in dekverf op papier omstreeks 1650-1660. Het stelt een chique geklede vrouw voor. Ze zit met een psalmboek in de hand. Links op de achtergrond zijn vier huizen aan het Damrak ter weerszijden van de Damraksteeg te zien.

Kleding

De vrouw draagt een lang kledingstuk, een zogenaamde vlieger, afgezet met bont; daaronder een rijkelijk geborduurd borststuk van zwarte zijde. Dat haar hoofddeksel, een zogeheten tipmuts, zwart is, wijst erop dat zij weduwe is. Opvallend is de grote molensteenkraag. Die was al rond 1630 uit de mode geraakt. Het was echter niet ongebruikelijk dat oudere vrouwen lang bleven rondlopen in de mode van vroeger.

Wie is deze dame?

Er is wel gedacht aan Maaike Martens (1580-1635). Haar familie was eigenaar van het huis met de trapgevel rechts. Na haar huwelijk met de arts Stephanus Bacherus woonde zij in het grote houten huis links van de steeg, waar later hun zoon Daniël woonde. Wellicht heeft hij zijn moeder postuum laten portretteren op basis van een al bestaand portret. Toch is dat niet zo waarschijnlijk. De voorgestelde dame is eerder Maria Florianus (1600-1678), echtgenote van Pieter van de Venne, handelaar in kruiden en specerijen. Marretje en haar man woonden in het huis rechts van de steeg. Alle genoemde families waren laat in de zestiende eeuw vanuit Antwerpen naar Amsterdam gekomen en handelden in kruiden en specerijen. Ook apothekers en artsen waren daarbij, doordat kennis van kruiden en geneeskunst nauw met elkaar verbonden waren.

De huizen

De huizen op de achtergrond, volgens de huidige nummering Damrak 93 tot en met 96, zijn allemaal verdwenen. Oorspronkelijk stonden langs hoofdstraten als de Warmoesstraat en het Damrak talloze grote houten huizen, waar woningen, winkels en goederenopslag gecombineerd waren. Daar zijn maar weinig goede afbeeldingen van bekend. En dat maakt deze tekening extra interessant. Ook de geleidelijke vervanging van de brandgevaarlijke houtbouw door bakstenen huizen is hier te zien: de grote trapgevel rechts dateert van kort voor 1600 en de rijke renaissancegevel links moet gebouwd zijn omstreeks 1620-1625. Kort nadat de tekening gemaakt is, is ook het huis van Pieter en Marretje van de Venne door nieuwbouw vervangen. Alleen het grootste houten huis, van Bacherus en zijn vrouw, heeft tot in de achttiende eeuw het middeleeuwse aanzien behouden.

Portret van een oudere dame, tekening door Johannes Thopas, ca. 1650-1660

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<