Groentevrouw

nr. image Jacob Olies vroege foto’s tonen een uniek beeld van negentiende-eeuws Amsterdam. Met zijn camera legde hij het leven van alledag op zo’n manier vast, dat het nu, bijna honderdvijftig jaar later, nog steeds heel vertrouwd aandoet.

Groentevrouw Bet

Geduldig wacht groentevrouw Bet totdat de fotograaf klaar is. Ze is er maar bij gaan zitten. Het hondje links had meer haast, waardoor zijn verschijning wat is gaan zweven. Jacob Olie maakte deze foto tussen 1862 en 1864. We zien hier zijn eigen woonhuis, de Zandhoek 10. Olie heeft naast de groentevrouw ook zijn zus Christina (Stijntje) op de gevoelige plaat gezet. Zij woonde samen met haar moeder en broer in het bovenhuis. Het levert een intrigerend dubbelportret op.

Jacob Olie

Jacob Olie werkte eerst als timmerman en bouwkundige. Later werd hij tekenleraar en directeur van de eerste ambachtsschool van Nederland. Hij had een grote interesse in fotografie. In 1855 bezocht hij een tentoonstelling over architectuurfotografie. Die expositie heeft hem waarschijnlijk zo gemotiveerd dat hij besloot zelf met de camera aan de slag te gaan.

DIY

Olie stamde niet uit een welgesteld nest. Zijn familie zat in de houthandel en de scheepsbouw. Ook al had hij zelf een degelijke opleiding en een goed beroep, een peperdure camera ging ver boven zijn budget. Olie bouwde hem daarom zelf.

Eerste foto's

In de zomer van 1861 maakte hij waarschijnlijk zijn eerste foto’s. Ze zijn nog niet zo scherp als in de daaropvolgende jaren. We zien in foto’s uit deze periode veel van Olie’s eigen buurt: de havenwijk bij het Westerdok. Natuurlijk zijn eigen huis aan de Zandhoek, maar ook veel scheepswerven. Van de negen werven op het Bickerseiland waren er vier eigendom van familieleden, waardoor Olie ongestoord zijn gang kon gaan met het uitoefenen van zijn hobby. Ook experimenteerde Olie met vergezichten. Hij kende de molenaar van korenmolen De Bok goed, hij was een aangetrouwde oom van Olie. Jacob mocht daardoor best even naar boven klimmen en vanaf het dak de verre uitzichten fotograferen.

Natte collodium

Het is niet zo gek dat Olie dicht bij huis bleef: hij moest wel. In die tijd werd gefotografeerd met het zogenaamde ‘natte collodium procedé’. Dat houdt in dat een natte glasplaat in de camera werd gezet. Het glas diende als negatiefdrager, waar een laagje collodium over werd gegoten als basis voor de lichtgevoelige zilverzouten. Het was zaak de natte plaat zo snel mogelijk in de donkere kamer te ontwikkelen, want was hij eenmaal opgedroogd, dan was de lichtgevoeligheid weg. Olie kon daardoor slechts in een beperkte straal van zijn donkere kamer opereren.

Experimenten

Die beperking stond hem niet in de weg om prachtige foto’s te schieten. Olie was weliswaar een amateur, hij had daardoor meer vrijheid dan een professionele fotograaf. Hij kon experimenteren met de camera en portretteerde buurten waar beroepsfotografen nooit zouden komen. Dankzij Olie kunnen we nu nog genieten van de rafelranden van negentiende-eeuws Amsterdam.

Groentevrouw Bet op Zandhoek 10-11, 1862-1864, foto door Jacob Olie

© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<