902: Archief van Het Amsterdams Lyceum

Algemene kenmerken

Toegangsnummer:

902

Periode:

1907 - 1980

Inleiding

Het Amsterdams Lyceum

Het Amsterdams Lyceum is in 1917 opgericht als een Neutraal Bijzondere School (ter onderscheiding van het Openbaar, Protestants Christelijk en Rooms Katholieke onderwijs). De oprichting komt voort uit de wijziging van de onderwijswet. Hierin wordt het openbaar en bijzonder onderwijs gelijkgeschakeld en worden leerlingenaantallen per klas vergroot. Burgers, ouders en docenten die voorstander zijn van kleine klassen en individuele begeleiding, richten daarom zelf scholen op door zich in verenigingen en stichtingen te organiseren. Het benodigde kapitaal wordt verkregen door inschrijfgeld te vragen en obligatieleningen uit te geven.

De school bestaat bij aanvang uit zesjarige cursussen gymnasium alpha en beta en een zesjarige HBS-B (Hogere Burger School): typerend voor een lyceum. Vanaf het cursusjaar 1940/41 komt daar een vijfjarige HBS-A bij, die wordt aangeduid als de Litterair-Economische Afdeling. Na de Tweede Wereldoorlog wordt deze afdeling eveneens zesjarig. In september 1935 wordt een Afdeling voor Individueel Onderwijs geopend (A.V.I.O.). Deze afdeling heeft tot september 1955 bestaan, met een onderbreking in de periode 1943-1947. In 1968 treedt de Wet op het voortgezet onderwijs (Mammoetwet) in werking. De HBS afdeling wordt afgebouwd, maar het gymnasium blijft bestaan en vormt samen met het nieuwe atheneum de afdeling vwo (voorbereidend wetenschappelijk onderwijs). De school heet dan officieel Scholengemeenschap Het Amsterdams Lyceum.

Naast het lesrooster organiseert de school werkweken in het schoolbuitenhuis Wolkenland (te Beek, Gelderland) en veel extra activiteiten (schoolkrant, artistieke en sportieve interlyceale wedstrijden). Ook kent de school een uitgebreid verenigingsleven (1). De eerste rector van de school is dr. C.P. Gunning (1886-1960). Hij is een groot voorstander van het nieuwe schooltype Lyceum en heeft daarmee ervaring opgedaan als leraar aan het Nederlandsch Lyceum te Den Haag, onder leiding van R. Casimir. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zetten de Duitse machthebbers hem uit zijn functie vanwege zijn te vriendschappelijke omgang met Joden. De onderdirecteur dr. A. Kettner wordt benoemd tot waarnemend rector. Na de oorlog treedt dr. C.P. Gunning weer aan als rector. Na dr. C.P. Gunning zijn achtereenvolgens rector: ir. W. van den Broek (1952-1962); dr. H.W. van Pesch (1962-1973) en dr. G.C. Krijn (vanaf 1973).

Aanvankelijk worden de lessen gegeven in een pand aan de De Lairessestraat 114-116, maar in 1920 kan verhuisd worden naar een nieuw schoolgebouw aan het Valeriusplein 15. De A.V.I.O. afdeling is aanvankelijk gehuisvest in het schoolgebouw zelf, daarna voor enige tijd in het gebouw aan de De Lairessestraat 151 en uiteindelijk aan het Olympiaplein 6.

De school aan het Valeriusplein 15 is gebouwd door architecten H.A.J. Baanders en Jan Baanders in de stijl van de Amsterdamse School (2). In de aula is een gebrandschilderd gedenkraam aangebracht, ontworpen door prof. R.N. Roland Holst (3). Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het gebouw gevorderd en in gebruik genomen door de Duitse overheid. De lessen worden voortgezet aan de Apollolaan 187-189. Ook het schoolbuitenhuis Wolkenland heeft te lijden van de oorlog. In 1943 richten de Duitsers er een observatiepost in. De Engelse luchtmacht bombardeert het gebouw op 26 december 1944. Na de oorlog moet Wolkenland opnieuw opgebouwd worden. In 1952 kan het schoolbuitenhuis weer in gebruik genomen worden.

In 1964 starten besprekingen met de Nieuwe middelbare school voor meisjes, omdat deze school grond aan de Parnassusweg ter beschikking heeft en het Amsterdams Lyceum wil uitbreiden. Deze plannen ketsen af. Vanaf 1971 vinden opnieuw fusiebesprekingen plaats tussen het Amsterdams Lyceum en de meisjesschool, die vanaf 1968 Breitner Havo heet. In de jaren 1972-1973 vindt een geleidelijk samengaan van de twee scholen plaats. Aanvankelijk vergaderen de schoolbesturen zowel samen als apart, vervolgens wordt in oktober 1972 de Vereniging Scholengemeenschap Het Nieuw Amsterdams Lyceum opgericht en in 1973 nemen om de beurt de directeur van de Breitner Havo (drs. M. Köster) en de rector van het Amsterdams Lyceum (dr. H.W. van Pesch) afscheid. Zij worden opgevolgd door dr. G.C. Krijn als rector van het Nieuw Amsterdams Lyceum. Eind jaren zeventig is deze naam verwaterd en spreekt men van Het Amsterdams Lyceum.

De Nieuwe middelbare school voor meisjes

In 1911 opgericht vanuit dezelfde motieven als het Amsterdams Lyceum als naamloze vennootschap Nieuwe middelbare school voor meisjes N.V. De naamloze vennootschap is in 1961 geliquideerd en alle baten en lasten zijn overgegaan naar de Stichting tot voortzetting van het onderwijs aan de nieuwe middelbare school voor meisjes. Aanleiding voor de liquidatie was het feit dat aan een N.V. geen subsidie verstrekt kon worden.

Gelijktijdig wordt de Stichting Breitnerstraat opgericht. Doel van deze stichting is: ''het verlenen van steun in de meest uitgebreide vorm ten behoeve van het onderwijs aan de school van de Stichting tot voortzetting van het onderwijs aan de nieuwe middelbare school voor meisjes''. Vanaf september 1968, bij de invoering van de Mammoetwet (Wet op het voortgezet onderwijs), wordt de school een havo (hoger algemeen vormend onderwijs). De naam wordt veranderd in 'De Breitner' Havoschool voor meisjes, kortweg De Breitner of De Breitner Havo.

De school is van 1911 tot het cursusjaar 1946/47 gevestigd aan de Pieter de Hoochstraat 5 (4). Dan verhuist de school naar de Breitnerstraat 1. Rond 1970 wordt de school verbouwd. In het Dijsselhofplantsoen wordt een noodgebouw in gebruik genomen. Wanneer het naastgelegen Hilton hotel gaat bouwen op deze locatie, wijkt de school uit naar de voormalige Geert Grote school aan het Hygeaplein 47. Hoewel de school er altijd voor heeft geijverd om een meisjesschool te blijven, was dit vanaf de invoering van de Mammoetwet niet goed meer mogelijk. Vanaf ca. 1971 worden ook jongens toegelaten tot de school.

De leiding van de school is achtereenvolgens in handen geweest van: C.J. Baart de la Faille (1910-1927),; dr. W.L.L. Coenen (1927-1934); A.E. Revers (1934-1942); J.M.S.A.H. van Nes (1942-1958); drs. A.W. Moll (1958-1962); drs. H. Braak (1962-1970); drs. G. Spits-Schuringa (1970-1971); drs. M. Köster (1971-1972). Vanaf 1973 is dr. GC Krijn directeur.

Geschiedenis van het archief

In 1995 heeft het Amsterdams Lyceum zijn archief over de periode (1907) 1917-1973 (ca. 1980) aan het Gemeentearchief Amsterdam in bewaring gegeven. Met dit archief kwam ook het (gedeponeerde) archief mee van de Nieuwe middelbare school voor meisjes, vanaf 1968 de Breitner Havo, met stukken uit de periode (1910) 1911-1973. Al eerder - in 1983- was een deel van het archief van het Amsterdams Lyceum overgebracht naar het Stadsarchief. De verhouding tussen de stukken van het Amsterdams Lyceum en de Breitnerhavo is ongeveer 70/30.

Van sommige series heeft het Amsterdams Lyceum een complete serie op de school gehouden: een complete serie schoolkranten (HALO), exemplaren van lustrum- en gedenkboeken, ca. 2 meter foto's en een serie accountantsrapporten vanaf 1932 tot en met 1980. De series in het Gemeentearchief zijn incompleet.

Naast de hierboven genoemde archieven zijn ook de leerlingendossiers uit de periode 1917-1973 overgebracht naar het Gemeentearchief. De dossiers zijn per school gerangschikt en daarbinnen, alfabetisch op achternaam. Tussen haakjes is de geboortedatum opgenomen. Wanneer de geboortedatum niet bekend is, is de datum van intrede in de school vermeld.

Verantwoording van de inventarisatie

Het archief bestaat bij aanvang uit 43 strekkende meter archief en 60 meter leerlingendossiers. Tijdens de bewerking is het archief ontdaan van metaal en plastic en verpakt in zuurvrije omslagen en dozen. Dubbelen en blanco's zijn meteen vernietigd. Behalve de dubbele stukken zijn ook stukken voor vernietiging in aanmerking gekomen als zij geen historische waarde hebben, zoals facturen, nota's en ter kennisname ingekomen stukken.

Personeelsdossiers, pensioengegevens, stukken uit de periode na 1980 en objecten zijn geretourneerd aan het Amsterdams Lyceum. Na bewerking resteert 18 strekkende meter archief en 43,5 strekkende meter leerlingendossiers.

Alle financiële en boekhoudkundige stukken zijn ondergebracht in de financiële rubrieken, tenzij ze specifiek door een leerlingenvereniging of de beheerder van Wolkenland waren bijgehouden (5).

Privé stukken van de rectoren dr C.P. Gunning en dr H.W. van Pesch zijn ondergebracht in een eigen rubriek, respectievelijk 4 en 5.

Uit oogpunt van leesbaarheid van de inventaris zijn de leerlingendossiers aan het eind van de inventaris opgenomen (rubriek 9)

Openbaarheids- en raadpleegbaarheidsbeperkingen

Twee inventarisnummers hebben een openbaarheidsbeperking omdat er psychologische rapportages in voorkomen die naar individuele personen te herleiden zijn: nr 456 (openbaar vanaf 2023) en nr 849 (openbaar vanaf 2028) .

Van de leerlingendossiers (inventarisnummers: 1013-9620) is de openbaarheid beperkt op grond van de persoonlijke levenssfeer. Deze beperking wordt opgeheven na 100 jaar na de geboorte van de betreffende leerling. De geboortedata staan tussen haakjes vermeld achter de naam. Dit betekent dat het dossier van een leerling, geboren in 1901, opvraagbaar is vanaf 2002.

Indien kan worden aangetoond dat de betreffende persoon is overleden, dan wordt de openbaarheidsbeperking opgeheven. Wanneer dit niet is vastgesteld, is de informatie alleen in te zien op vertoon van schriftelijke toestemming en (een kopie van) legitimatie van de betrokkene.

Op de volgende inventarisnummers rust auteursrecht: 70, 75, 447, 490, 713, 718, 720, 821 en 940. Zij zijn uitsluitend te raadplegen in het informatiecentrum van het Stadsarchief.

Noten:

(1) Zie rubrieken 1.2.8 (activiteiten), 1.2.9 (leerlingenverenigingen) en 1.2.10 (Wolkenland).

(2) Zie ook archief 291, inventarisnummers 1897-1966.

(3) Inventarisnummer 56.

(4) Vaak gespeld als Pieter de Hooghstraat.

(5) Zie bijvoorbeeld inv.nr. 568 giroboek De Drietand en inv.nr. 602 begrotingen van schoolclubs.

Archiefvormers

    De nummers achter de archiefvormers verwijzen naar het corresponderende inventarisdeel of het inventarisnummer. Door er op te klikken opent zich de inventaris op dat onderdeel of nummer.
    • Gunning, C.P. (1886-1960) : 4
    • Het Amsterdams Lyceum
    • Nieuw Amsterdams Lyceum : 3
    • Pesch, H.W. van : 5
    • Scholengemeenschap het Amsterdams Lyceum Vereniging Het Amsterdams Lyceum : 1
    • Stichting tot Voortzetting van het Onderwijs aan de Nieuwe Middelbare School voor Meisjes Naamloze Vennootschap Nieuwe Middelbare School voor Meisjes Nieuwe Middelbare School voor Meisjes Breitner Havo : 2
© Stadsarchief
Disclaimer / Colofon
<

Gegevens over mogelijk nog levende personen mogen alleen worden gebruikt voor historisch (waaronder genealogisch), wetenschappelijk of statistisch onderzoek.

Door het aanklikken van onderstaande button verklaart u zich te houden aan het Reglement voor raadpleging en gebruik van het Stadsarchief.