Tentoonstellingen

Vincent van Gogh, 400 dagen in Amsterdam

Tentoonstelling 18 december 2015 – 17 april 2016

Vincent van Gogh, Singel. 1885. Stichting Collectie P. & N. de Boer

Voordat Vincent van Gogh de kunstenaar werd die we nu kennen, verbleef hij ruim een jaar in Amsterdam voor zijn studie theologie; hij wilde predikant worden. Hij schreef in deze periode vele openhartige brieven aan zijn broer Theo. Deze brieven – met prachtige beschrijvingen van de stad aan de hand van verschillende schilderijen en prenten – vormen het uitgangspunt van Vincent van Gogh, 400 dagen in Amsterdam. Van Gogh is in feite de conservator van deze tentoonstelling, waarin we de stad zien door de ogen van de 24-jarige student die dacht dat hij dominee zou worden en nog niet wist dat hij kunstenaar was.

“’t Is een mooie stad hier” schrijft Van Gogh in 1877 aan zijn broer Theo, “wat zou ik graag U allerlei dingen hier wijzen en laten zien.” Aan de hand van zijn gedetailleerde brieven kruipen we in de huid van de jonge Van Gogh die in Amsterdam overal om zich heen schilderijen waarneemt en op die manier de stad schildert, niet in verf maar in woorden. Door zijn eerdere werk in de kunsthandel heeft hij een schat aan beelden in zijn geheugen opgebouwd. Veel kunstenaars en werken die hij met name noemt en die de stad tot leven brengen zijn op de tentoonstelling te zien: Rembrandt, Jacob en Matthijs Maris, Gustave Doré, Millet, Jozef Israëls, Bosboom, Cornelis Springer, Jan Sluijters, Piet Mondriaan en James Whistler bijvoorbeeld.

Ook twee olieverfschetsen van Amsterdam van Van Gogh zelf zijn te zien, nadat hij zich in 1880 volledig op het kunstenaarschap had gericht. Deze schilderijen die hij in 1885 maakte van de stad die hij zo vaak in woorden heeft geschetst, zullen voor het eerst sinds vele jaren samen te zien zijn. Zij vormen de afsluiting van de tijd die Van Gogh in Amsterdam doorbracht.

Meer informatie:
Vincent van Gogh, 400 dagen in Amsterdam

Presentaties


Stadsrechten van Amsterdam

Het Tolprivilege van Graaf Floris V is het oudste document uit de geschiedenis van de stad en bevat de eerste vermelding van ‘Amestelledamme’. De perkamenten oorkonde is kwetsbaar voor licht en tempera¬tuurs¬¬wisselingen en kan daarom slechts enkele dagen per jaar worden getoond. Het Tolprivilege werd eeuwenlang bewaard in een archiefkast, de zogenaamde Charterkast waarin behalve het Tolprivilege ook andere belangrijke Amsterdamse privileges werden bewaard.

Toen Amsterdam in 1275 het Tolprivilege van graaf Floris V ontving was het nog geen stad. Pas in 1300-1301 kreeg de nederzetting bij de dam aan de Amstel stadsrechten van de latere bisschop Gwijde van Henegouwen. Het was een bevestiging van rechtsregels die al vanaf 1275 op initiatief van de Amsterdammers tot stand waren gekomen. Het stadsrecht bevatte regels over de rechtspraak, het keurrecht en de poorters. Amsterdam werd losgemaakt uit Amstelland en kreeg een eigen rechtsgebied, een eigen ‘vrijheid’. Voortaan regelden de Amsterdammers hun bestuur en rechtspraak zelf. Al hield de bisschop, en na 1317 de graaf van Holland, er nog de nodige invloed.

In 1342 kreeg Amsterdam een nieuw stadsrecht van de Hollandse graaf Willem IV. Hierin werden de bepalingen aangepast en uitgebreid. Ook werden voor het eerst de begrenzingen van het rechtsgebied van de stad genoemd. In latere privileges wisten de Amsterdammers nieuwe rechten te verwerven, waarmee zij hun zelfstandigheid steeds verder vergrootten.

Filmzaal

Amsterdam in de 20e eeuw

Van de paardentram tot de metro en van de Olympische Spelen tot Ajax, een eeuw historie van Amsterdam in de Filmzaal. Ruim vier uur film uit de bijzondere film- en videocollectie van het Stadsarchief Amsterdam en uit vele andere collecties, waaronder die van het Eye Filminstituut Nederland, van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en talloze particulieren.

Parkeerproblemen in 1950, een slapstick langs de grachten uit 1910, de Openluchtschool van de jaren dertig en de krakersrellen van de jaren tachtig. Maar ook amateurbeelden van Amsterdammers en historische reclamefilms. Unieke filmbeelden, voorzien van commentaar door Hans Goedkoop. Een productie van het Stadsarchief Amsterdam.\

Hieronder een impressie gemaakt bij de bijbehorende DVD-box die inmiddels helaas is uitverkocht.

1 december Dansen op de Vulkaan

Alwéér, of nog mààr 30 jaar geleden!?
Op 1 december is het Wereld Aids Dag. Voor velen is aids een ‘Afrikaanse ver weg ziekte’ en voor Nederlandse patiënten is er goede opvang en medicatie.

Maar in 1985 was aids voorpaginanieuws. Er zouden duizenden doden gaan vallen door een ‘nieuwe, besmettelijke homoziekte’. In de film Dûnsje op de Fulkaan vertellen 10 Amsterdamse mannen welke impact de komst van aids had op hun leven in de ‘gaycapital of the world’. Het feest van vrijheid veranderde snel in dansen op de vulkaan.

Wereldwijd zijn er nu 35,3 miljoen mensen besmet met het hiv-virus. Maar ook in Nederland lopen nog dagelijks mensen een hiv-besmetting op. Ook hier sterven jaarlijks nog steeds mensen aan aids.

Het IHLIA, het Stadsarchief Amsterdam, Poz& Proud (Hiv Vereniging) willen daarom op Wereld Aids Dag aandacht besteden aan dit onderwerp door het vertonen van deze documentaire van Simon Haringa en Karin Stoot. De film is een historisch document en vertelt een uniek verhaal over jonge mensen die plotseling moesten leren omgaan met een toekomst van voortdurende dreiging en dood. Geen van de mannen uit de film is onbeschadigd uit de strijd gekomen.

Voor sommigen is de film een weerzien of een moment van herdenking, voor anderen een eerste kennismaking.

Dûnsje op de Fulkaan Op 1 december doorlopend in de Filmzaal van het Stadsarchief
10.00 uur tot 17:00 uur
Vrij entree

Rondleidingen

Ontdek de verborgen schatten van de parel in de Vijzelstraat

Gaat u binnenkort een uitstapje organiseren met familie, vrienden of collega’s? Of bent u op zoek naar een leuk verjaardagsuitje? Of gewoon uzelf trakteren op een cultureel middagje tijdens het weekend? Kom dan naar het Stadsarchief in hartje Amsterdam, gehuisvest in gebouw De Bazel, het imposante voormalige hoofdkantoor van de Nederlandsche Handelmaatschappij en de ABN AMRO , een pronkstuk van de Nederlandse 20e-eeuwse architectuur, met koloniale en koninklijke allure.

Onder deskundige begeleiding wordt u rondgeleid door de monumentale stijlkamers met een koloniaal verleden en in de Schatkamer, de permanente tentoonstellingsruimte met Art Déco schilderingen op de muren en plafonds. Vele bouwkundige en decoratieve elementen in zowel het gebouw als het exterieur herinneren aan een boeiend verleden van Nederlands grootste bank. U bezoekt het historisch informatiecentrum, met alle informatie over Amsterdammers en hun stad.

Groepsrondleidingen:

Kosten rondleidingen: 85 Euro per groep van maximaal 25 personen (meerdere groepen tegelijk mogelijk)
Op dag en tijdstip naar keuze tijdens openingstijden van het Stadsarchief.
Reserveren: 020- 25 11 619, groepsrondleidingen@stadsarchief.amsterdam.nl
Combinaties met koffie/ thee, borrel of lunch in café De Bazel zijn uiteraard mogelijk.

Inlooprondleidingen

Uiteraard kunt u ook elke zaterdag- en zondagmiddag meedoen aan de inlooprondleiding om 14 uur. Een leuke middagactiviteit tijdens het weekend.
Inlooprondleiding: op zaterdag en zondag 14 uur
Kosten : 6 Euro volwassenen, kinderen tot 16 jaar gratis.

Reserveren: 020 2511511 of info@stadsarchief.amsterdam.nl

Wandelingen


Mee in Mokum stadswandelingen

Het beginpunt van de wandeling Grachtengordel Zuid, tussen Leidsegracht en Amstel, is het Stadsarchief Amsterdam in het gebouw De Bazel aan de Vijzelstraat. Het gebied dat u bewandelt is het Werelderfgoed kunstwerk dat beroemd is over de hele wereld. De route voert langs de rijke Herengracht en Keizersgracht, intiemere kleine grachten, winkelstraten, kunst, een houten kerk en eindigt met een riant uitzicht op de Amstel. Onderweg wijst de rondleider u op bijzondere details die u en anderen gemakkelijk over het hoofd zien.

Mee in Mokum wandelt met kleine groepjes, maximaal tien personen. Zo houdt u altijd contact met uw rondleider en de rondleider met u. De rondleiders zijn allen vrijwilligers. Hun passie is de geschiedenis van Amsterdam en de kennis van die geschiedenis delen zij, belangeloos, graag met u.

De wandelingen vinden plaats van dinsdag t/m zondag. De start is om 13.00 in de Centrale Hal van het Stadsarchief Amsterdam.

Meer informatie en reserveren

Schatkamer


Archiefschatten

Als u de imposante kluisdeuren bent gepasseerd krijgt u de indruk alsof u in een Egyptische grafkamer aankomt.

De Schatkamer bestaat uit twee verdiepingen, waarbij de bovenste het karakter van een galerij heeft. In de Schatkamer bevinden zich de originele stukken uit de archieven en collecties. In de sfeervolle ruimte staan vitrines opgesteld en ook de ladekasten met daarin de documenten. Een bezoek aan de Schatkamer brengt u wel heel dichtbij de mensen die getuigen waren van soms ontroerende, beslissende momenten in de Amsterdamse geschiedenis.

Bekijk ook de online Amsterdamse schatten

++++Filmzaal

In de Filmzaal draait een korte documentaire over verleden en heden van het Emma Kinderziekenhuis.

Kinderen in houten kribben in het Kinderziekenhuis aan de Sarphatistraat, ca. 1875. Emma Kinderziekenhuis/AMC

Amsterdam in gesprek

Elke 1e en 3e zondag van de maand worden spraakmakende gastsprekers geïnterviewd, over onderwerpen uit de roemruchte Amsterdamse geschiedenis. Of een actueel onderwerp wordt in historisch perspectief besproken.

Aanvang om 15.00 uur.
Toegang is gratis.

Let op: gezien de capaciteit van de zaal kunnen we maximaal 100 mensen toelaten.

Zondag 6 december

De Basiliek van de Heilige Nicolaas in Amsterdam
Met: Peter van Dael (kunsthistoricus, was verbonden als universitair hoofddocent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en als gastdocent aan de Pontificia Università Gregoriana te Rome)

St. Nicolaaskerk, circa 1895

Een gesprek over de geschiedenis van de Basiliek en de architectonische en kunsthistorische aspecten van dit bijzondere Amsterdamse monumentale gebouw. De kerk werd gebouwd tussen 1885 en 1887, op een prominente plek in de stad, tegenover het toen in aanbouw zijnde Centraal Station. De katholieke gemeenschap kon in de negentiende eeuw weer openlijk naar de kerk gaan en wilde zich weer nadrukkelijk laten zien in de stad. De vormgeving van het gebouw en de decoraties binnen in de kerk herinneren aan vroegere katholieke kunst en de roemrijke kerken uit de glorietijd van het katholicisme.

20 december

Het kerstgevoel van Vincent van Gogh
Met: Hans Luijten (senior onderzoeker Van Gogh Museum en mede- bezorger van de zesdelige uitgave Vincent van Gogh, de brieven) en Teio Meedendorp (senior onderzoeker Van Gogh Museum en co-auteur van Vincent van Gogh over Amsterdam)

Cursussen

Het Stadsarchief Amsterdam biedt diverse cursussen aan. De cursussen vinden plaats in het leslokaal van het Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32. Voor meer informatie kunt u contact opnemen via info@stadsarchief.amsterdam.nl.

Workshop Familieonderzoek

Op deze workshop kan niet meer worden ingeschreven

Waar komen je ouders en grootouders vandaan? En wie zijn de neven en nichten die je nog nooit eerder ontmoette?

We maken je in twee sessies op een prettige en toegankelijke manier wegwijs in de bronnen waar familiegegevens zijn te vinden. De eerste sessie staat in het teken van de primaire bronnen Burgerlijke Stand (na 1811), Bevolkingsregister (na 1851) en Doop-, Trouw- en Begraafregisters van de kerken (voor 1811). Uitgelegd wordt hoe deze bronnen werken; wat men daar specifiek in kan vinden en de mate van openbaarheid van diverse bronnen. In de tweede sessie wordt voornamelijk ingegaan op de digitale zoekmogelijkheden en in welk archief je iets kunt vinden. De workshopleider helpt de deelnemers persoonlijk bij deze zoektocht.

Tijdstip: twee ochtenden van 10.30 tot 12.30 uur
Data: - 1e workshop: vrijdag 9 en 16 oktober.
- 2e workshop: woensdag 28 oktober en 4 november
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: € 35,- voor gehele workshop, inclusief lesmateriaal
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15 per cursus
Informatie en aanmelding: Pieter Flinkenflögel, info@stadsarchief.amsterdam.nl

Workshop Amsterdam en slavernij

Met de workshop 'Amsterdam en slavernij' wil het Stadsarchief mensen op weg helpen om zelf onderzoek te doen naar het Amsterdamse slavernijverleden en naar de aanwezigheid van mensen met een Afrikaanse achtergrond in Amsterdam.

Zinneprent op de Sociëteit van Suriname

Het stadsbestuur van Amsterdam was vanaf het begin van de zeventiende eeuw tot en met de afschaffing in 1863 nauw betrokken bij de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij in West-Indië. De stad was immers tot het einde van de achttiende eeuw grootaandeelhouder van de West-Indische Compagnie en mede-eigenaar van de Sociëteit van Suriname. Daarnaast waren talloze particuliere Amsterdammers direct of indirect bij het systeem van slavernij betrokken. De weerslag van deze betrokkenheid vind je in de Amsterdamse archieven. De archieven den stedelijke overheid, van handelshuizen, familiearchieven en met name in de notariële archieven.

Vanaf het begin van deze betrokkenheid kwamen er mensen met Afrikaanse achtergrond naar Amsterdam, permanent of als passant. Een groot deel van deze mensen had een achtergrond in slavernij in met name West-Afrika, Curaçao of Suriname. Sommigen kwamen als bedienden, anderen als zelfstandige migranten op zoek naar lotsverbetering. Daarnaast waren er de gekleurde kinderen van plantage-eigenaren en compagnie-dienaren, die voor hun opvoeding naar Amsterdam werden gestuurd.

Klanten bij een visvrouw op de Dam, 1653. Detail uit een tekening van J. van der Ulft.

Bekijk ook Amsterdam en slavernij voor verhalen over de Amsterdamse betrokkenheid bij slavernij en slavenhandel.

Docenten: Jean Jacques Vrij en Mark Ponte
Data: zaterdag 12 en 19 december 2015 en 9 januari 2016
Tijd: 13.00 tot 15.00 uur
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: Kosten € 50 inclusief lesmateriaal
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15
Informatie en aanmelding: Mark Ponte, m.ponte@amsterdam.nl

Paleografie voor gevorderden

Leest u regelmatig oude teksten, maar kost u dit moeite?
Voor degenen die behoefte hebben te oefenen met wat moeilijker oude geschriften biedt het Stadsarchief de cursus 'Paleografie voor gevorderden' aan.

De cursus helpt degenen die bij onderzoek stuiten op archiefstukken die moeilijk leesbaar zijn. Vooral in zeventiende-eeuwse of nog vroegere teksten is het schrift anders dan het huidige. Ook bepaalde afkortingen en woorden die nu niet meer gangbaar zijn, kunnen problemen opleveren. De lessen behandelen het schrift van de vijftiende tot de negentiende eeuw. In elke afzonderlijke les wordt u meegenomen naar een aansprekend thema uit de geschiedenis van Amsterdam. Behalve dat u oefent met vele verschillende oude handschriften, leert u tevens het een en ander over onderwerpen als ambachten, slavenhandel, de Weeskamer, misdaad, enzovoort.

U ontvangt bij de eerste les de teksten en het cursusschema.

Tijdstip: elf zaterdagmiddagen van 15.00-17.00 uur
Data: 23 januari – 2 april 2016
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: € 150,- voor gehele cursus, inclusief lesmateriaal
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15 per cursus
Informatie en aanmelding: Pieter Flinkenflögel, info@stadsarchief.amsterdam.nl

Brand van het oude Stadhuis te Amsterdam op 7 Juli 1652. Tekening H. Spilman. Afbeeldingsbestand: 010094001183

Genealogie

In de cursus Genealogie worden allerhande bronnen behandeld die u nodig heeft voor uw genealogisch onderzoek. Aan de orde komen de Burgerlijke Stand, het Bevolkingsregister, de Doop-, Trouw- en Begraafregisters. Maar ook de notariële archieven, de archieven van de Weeskamer, kerkelijke archieven en die van andere instellingen. Tevens ontdekt u wat het internet de genealoog heeft te bieden. In zeven gevarieerde lessen leert u hoe u meer te weten kunt komen over uw voorvaderen. Het programma bestaat uit:

Tijdstip: zeven zaterdagmiddagen van 12.15-14.15 uur
Data: 23 januari – 5 maart 2016
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: € 110,- voor de gehele cursus, inclusief lesmateriaal
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15
Informatie en aanmelding: Pieter Flinkenflögel, info@stadsarchief.amsterdam.nl

Gezinskaart van burgemeester De Vlugt. (Zie ook Amsterdamse Schatten: Bevolkingsregister)

Huizenonderzoek in Amsterdam

Bij het Stadsarchief is het mogelijk onderzoek te doen naar de geschiedenis van huizen, bijvoorbeeld het huis waarin u woont. In verschillende bronnen zijn hierover gegevens te vinden. Zo kunt u kijken of er oude foto’s en prenten zijn van uw huis, wie er allemaal in hebben gewoond, wie de eigenaars zijn geweest en misschien is te achterhalen wanneer het is gebouwd. Wegens de stedelijke ontwikkeling van Amsterdam ligt de nadruk van deze cursus op het gebied binnen de Singelgracht. Dit onderzoek kan ingewikkeld en tijdrovend zijn, via de cursus maakt u kennis met de mogelijkheden die de archieven u bieden.

Het programma bestaat uit:

Tijdstip: vier zaterdagmiddagen van 12.15-14.15 uur
Data: 12 maart - 2 april 2016
Locatie: leslokaal Stadsarchief Amsterdam, Vijzelstraat 32
Kosten: € 65,- voor de gehele cursus, inclusief lesmateriaal
Aantal deelnemers: minimaal 8 en maximaal 15
Informatie en aanmelding: Pieter Flinkenflögel, info@stadsarchief.amsterdam.nl

Rustenburgerstraat, door H. M. J. Misset. De huizen werden afgebroken voor het doortrekken van de Van Woustraat. Afbeeldingsbestand: 010097001974

UNESCO Werelderfgoed Podium

Het Werelderfgoed Podium is dé startplek om kennis te maken met UNESCO Werelderfgoed in Nederland. Nederland heeft tien door UNESCO erkende werelderfgoederen, die tot leven worden gebracht in het Werelderfgoed Podium. Het Werelderfgoed Podium is gevestigd de centrale hal van het Stadsarchief Amsterdam. Het is tevens het informatiecentrum voor Grachtengordel Amsterdam, dat sinds 2010 op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat.

Welke plekken zijn Werelderfgoed? Wat maakt ze uniek voor nu en later? Hoe komt een plek op de Werelderfgoedlijst? En welke voordelen en verplichtingen brengt dit met zich mee? Op deze en veel andere vragen geeft het Werelderfgoed Podium antwoord. In een permanente tentoonstelling is te zien, horen en lezen welke UNESCO Werelderfgoederen in Nederland te vinden zijn, en wat hen zo onderscheidend maakt. Ook kom je meer te weten over UNESCO Werelderfgoed in het algemeen en over de ruim 1000 plekken die wereldwijd op de Werelderfgoedlijst staan. Van alle Nederlandse werelderfgoederen laten we bijzondere voorwerpen zien, zoals een 16de-eeuwse passer voor de Grachtengordel Amsterdam en een door Gerrit Rietveld ontworpen Divantafeltje.

Elk Nederlands Werelderfgoed heeft een eigen poster met achtergrondinformatie die gratis meegenomen kan worden. Elke 2de zondag van de maand (15:00 uur) vindt een presentatie, lezing of inspirerend gesprek plaats rondom het thema werelderfgoed. Dagelijks is er gratis een introductierondleiding (13:30 uur) en wordt de documentaire ‘Hollandse Wereldwonderen’ (15:00 uur) getoond.

www.werelderfgoed.nl/podium

Dinsdag t/m vrijdag: 10:00-17:00 uur
Zaterdag en zondag: 12:00-17:00 uur

Toegangsprijs: gratis

Stadsboekwinkel

Foto: Ton van Rijn
De Stadsboekwinkel is gespecialiseerd in publicaties over Amsterdam. De winkel is in de eerste plaats een service aan de bezoekers van Stadsarchief. Maar ook voor mensen die op zoek zijn naar een cadeau met een Amsterdams accent is de winkel een bezoekje waard.

Stadsboekwinkel

Café de Bazel

Foto: Ton van Rijn
In de hal van het Stadsarchief vindt u café De Bazel, ontworpen door architecten Claus en Kaan. Het is er sfeervol en levendig. Vanuit het café heeft u een prachtig uitzicht op de monumentale hal met zijn schitterende vloer van groene en zwarte glastegels uit Leerdam en de hoge witte zuilen die de blik leiden naar het hoge glazen dak. De hal doet denken aan de kantoorhal van het Larkinbuilding uit 1904 dat ontworpen is door de bekende Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. Karel de Bazel heeft meer ruimtelijke spanning gecreëerd, onder andere door de afstand tussen de kolommen in de hal te variëren en de tweede verdieping tot midden in de hal te laten doorlopen.

Het café heeft 60 zitplaatsen en is geopend van 10.00 tot 17.00, op zaterdag en zondag van 12.00 tot 17.00. De lunchkaart is gevarieerd en biedt verrassende gerechten. Bij de koffie en thee kunt u genieten van zoete delicatessen die met verse ingrediënten en volgens eigen recept worden bereid. U bent ook welkom voor een glas fris, bier of wijn of vers geperst vruchtensap. Op verzoek serveren wij een echte Engelse Afternoon Tea!

Café de Bazel

Laatst bijgewerkt op 25 nov 2015